video Κλασσική Μουσική Πνευματικότητα

Gregorio Allegri, Psalm 51 “Miserere mei, Deus”: «Ελέησόν με, Θεέ»

Miserere (πλήρης τίτλος: Miserere mei, Deus που σημαίνει «Ελέησόν με, Θεέ») είναι ο Ψαλμός 51 του Ιταλού συνθέτη Gregorio Allegri.

Γράφτηκε το 1630, και ακουγόταν μόνο στην Καπέλα Σιξτίνα κατά τη διάρκεια του Όρθρου, για  την Μεγάλη Τετάρτη και την Μεγάλη Παρασκευή της Μεγάλης Εβδομάδας.

Ο εξαίρετος αυτός ψαλμός γράφτηκε κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Πάπα Urban VIII, ο οποίος όταν τον άκουσε θεώρησε ότι δεν πρέπει να ακούγεται στον έξω κόσμο πλην της λειτουργίας της Καπέλα Σιξτίνα και από επίλεκτα ώτα, στερώντας τον από… το πόπολο. Μάλιστα ο ψαλμός ήθελε να ακούγεται στο τέλος της λειτουργίας TENEBRAE, όπου ένα προς ένα τα κεριά σβήνουν φτάνοντας στο απόλυτο σκοτάδι, που υποτίθεται ότι συμβολίζει τη Σταύρωση και τον σεισμό που προκλήθηκε μόλις ο Χριστός απέθανε στο Σταυρό.

Ωστόσο τα λόγια του Ψαλμού δεν αναφέρονται αποκλειστικά στη Σταύρωση, αλλά είναι μια προσευχή προς τον Θεό, για καθαρότητα της καρδιάς, άφεση αμαρτιών, σύνδεση με το Άγιο Πνεύμα κ.λ.π.

Υπάρχει πολύ μυστήριο γύρω από τον ψαλμό και την απόφαση αυτή του Πάπα. Και ακόμα περισσότερο για τον τρόπο που τελικά αυτό το μουσικό αριστούργημα “δραπέτευσε” ώστε να καταλήξει να γίνει μια από τις πιο δημοφιλής θρησκευτικές μουσικές. Η πιο επικρατούσα θεωρία είναι ότι, ένα αιώνα μετά, όταν ο χαρισματικός Μότσαρτ επισκέφθηκε στα 14 του μια Μεγάλη Τετάρτη το Βατικανό άκουσε τον ψαλμό και στη συνέχεια μπόρεσε να τον καταγράψει από μνήμης στο χαρτί, επιστρέφοντας μόνο την Μ. Παρασκευή για να κάνει μικρές διορθώσεις.

Ένα χρόνο αργότερα το έργο εκδόθηκε στην Αγγλία με τη βοήθεια ενός Βρετανού ιστορικού που συνάντησε ο Μότσαρτ σε ένα από τα ταξίδια του. Κι έτσι η μουσική παραδόθηκε στο ευρύ κοινό.

Ακούγοντας τον ψαλμό νιώθεις άμεσα την εσωτερικότητα και την κατάνυξη που αρμόζει μεν στο πένθος της Μεγάλης Εβδομάδας, ωστόσο μαζί τη γαλήνη ενός ύμνου που αρχικά γράφτηκε για να ζητήσει τη Θεία βοήθεια για γαλήνη και εξαγνισμό.

Έχοντας πάει στο Βατικανό αυτό που θα θυμάμαι για πάντα είναι πόσο άσκημα ενεργειακά φορτισμένο είναι όλο το μέρος, πλην της Καπέλα Σιξτίνα. Ξαφνικά από την κόλαση, μόλις μπαίνεις εκεί βρίσκεσαι στον Παράδεισο…

Ακούστε στο βίντεο αυτό το υπέροχο έργο: